A komu ty w ogóle jesteś potrzebna z piątką dzieci? matka wypowiedziała te słowa, wyrzucając wdowę, trzydziestodwulatkę, z domu, zupełnie nie przypuszczając, iż w starym domu czeka na nią spadek i nocny gość…
Nad grobami było wilgotno. Gliniana ziemia chlupotała pod tanimi butami Niny. Stała i patrzyła, jak grabarze przysypują jej dotychczasowe życie ziemią. Sławek odszedł nagle, mając zaledwie trzydzieści pięć lat. Po prostu upadł w pracy i już nie wstał.
Obok z nogi na nogę przestępowała Halina Pietrzyk matka Niny. Opatulona w futro, zimno spoglądała na wnuki przytulone do czarnego płaszcza córki.
No, wystarczy już tego płakania powiedziała głośno, kiedy mogiłka rosła w oczach. Chodź, Anina. Po co tu zamarzać, trzeba pogadać.
W domu, w ich ciasnej dwupokojowej kawalerce wziętej na kredyt, Halina przeszła prosto do kuchni i zasiadła po gospodarsku za stołem.
No więc zaczęła bez zdejmowania czapki. Mieszkanie i tak zabierze bank, to jasne. Ty nie masz z czego spłacić rat. Sławka już nie ma, a ty wiecznie siedzisz na wychowawczym.
Pójdę do pracy wyszeptała Nina, kołysząc na rękach rocznego Michała.
Gdzie? Sprzątać będziesz? prychnęła matka. Piątka dzieci, pięć ogonów! Kto cię przyjmie? Starszych, Zosię i Pawła, oddałabym do domu dziecka, przynajmniej na jakiś czas. Z młodszymi… może opieka pomoże.
Nie, szepnęła Nina zdecydowanie.
Co? zdziwiła się Halina.
Ja nie oddam swoich dzieci! Nina podniosła głowę. Jej oczy były suche i twarde. Może sama będę głodować, ale wychowam ich wszystkich!
Ty zawsze taka głupia matka poprawiła futro i wstała. Trzeba było myśleć wcześniej! Teraz masz, co chciałaś. Do mnie po pieniądze nie przychodź.
Miesiąc później rzeczywiście przyszło pismo z banku. Dwa tygodnie na wyprowadzkę. Nina szukała pomocy u znajomych, ale nikt nie chciał jej przyjąć z piątką dzieci.
I wtedy przyszedł list z małej wsi Zalesie. Notariusz powiadamiał, iż Nina odziedziczyła dom po ciotce, którą widziała raz w życiu. Stary, ale własny, pomyślała Nina. Nie miała wyboru.
Zalesie przywitało ich mroźnym wiatrem. Dom stał na skraju lasu, sczerniała konstrukcja, pochylony ganek, zmętniałe okna.
Mamo, zimno tu popłakała pięcioletnia Krysia.
Daj mi chwilę, kochanie, zaraz rozpalę w piecu Nina starała się, by głos jej nie drżał.
Pierwsza noc to była prawdziwa próba. Piec dymił, dzieci kaszlały, zimno wdzierało się przez każdą szczelinę. Nina przykryła wszystkich kurtkami, kocami i starymi dywanikami. Sama nie spała. Czuwała przy łóżeczku Jasia.
Najstarszy syn, siedmioletni Janek, poważnie chorował. Potrzebował natychmiastowej operacji. Obiecano dofinansowanie dopiero za rok, ale lekarz w Warszawie powiedział wprost: Może nie wytrzymać. Stan się pogarsza. Najlepiej zrobić to prywatnie. Koszt zabiegu to jak dwie takie kawalerki, jaką właśnie stracili.
Rano Nina poszła na strych, żeby zatkać szczeliny. Wśród rupieci, gazet z czasów PRL-u i połatanych kożuchów znalazła starą puszkę po herbacie. W środku, zawinięte w tłustą szmatkę, leżało coś ciężkiego.
Zegar. Kieszonkowy, masywny, na łańcuszku. Przetarła palcem srebrną kopertę. Na zmatowiałym metalu wybił się polski orzeł i napis: Za wiarę i wierność.
Może coś wart westchnęła. Ale kto to kupi za porządną sumę?
Zegar stał. Wskazówki zatrzymały się na za pięć dwunasta. Nina schowała go do szafy. Teraz nie miała głowy do antyków. Z jedzeniem na trzy dni, kończącymi się opałem, Janek czuł się coraz słabiej.
Wieczorem zaczęła się śnieżyca. Zasypało dom, odcięło ich od świata. Nina ułożyła dzieci, sama usiadła przy oknie. Miała wyrzuty sumienia czy wywiozła dzieci na zgubę?
Cicho zapukano do drzwi.
Nina się wzdrygnęła. Przywidziało jej się? Pukanie powtórzyło się. Pewne i głuche.
Zgarnęła pogrzebacz i podeszła do wejścia.
Kto tam?
Wpuść mnie, dobry człowieku, śnieżyca szaleje za drzwiami odezwał się dziwny, skrzypiący, ale ciepły głos.
Machinalnie odsunęła zasuwę. Na ganku stał niski staruszek w długim surducie, przewiązany sznurem. Broda biała, gęsta. ale oczy młode, jasne.
Proszę wejść Nina ustąpiła miejsca.
Starzec wszedł do środka, nie zostawiając po sobie ani śniegu, ani zimna raczej emanował ciepłem.
Przemaszerował do pokoju dzieci, spojrzał na Janka, który ciężko oddychał przez sen.
Choruje chłopak? zapytał nieznajomy.
Bardzo, lekarze bezradni, nie mam pieniędzy na leczenie wyszeptała Nina.
Pieniądze to tylko kurz dziad usiadł na ławie. ale czas to złoto. Znalazłaś moją pamiątkę?
Nina zamarła.
Zegar? Pana?
Mój. Dostałem od dziedzica, kiedy wyciągnąłem go z rzeki. Dawno temu… Pilnowałem go, wiedziałem, iż się przyda.
Dziadku, mogę go sprzedać! Kupię przynajmniej lekarstwa. Srebro zawsze coś warte.
Staruszek uśmiechnął się dobrodusznie.
Nie śpiesz się, by oddawać za parę groszy. Jest tam pewien sekret. Zdejmij cieniutką igłą dekielek przy ogniwie jest tam podwójne dno.
Staruszek wstał.
No, Nina, dobrze ci na imię. Nie trać nadziei.
Zostań, napij się chociaż herbaty! Jak się pan nazywa? zapytała pospiesznie.
Nazywają mnie Prokop.
Odwróciła się z imbrykiem, a pokój był już pusty. Drzwi zamknięte. Dzieci spały, a w powietrzu unosił się tylko zapach kadzidła i świeżego chleba.
Nie spała do rana. Gdy świt rozjaśnił okna, wyjęła zegar. Znalazła szpilkę, ręce jej drżały. Namacała otwór przy zapince, nacisnęła delikatnie.
Klik.
Tylna ścianka, do tej pory wyglądająca na litą, odskoczyła. W środku, w zagłębieniu, spoczywał złożony na czworo papier i moneta. Złota, ciężka dużo cenniejsza niż te lombardowe.
Nina rozłożyła papier Ów właściciel jest upoważniony reszty nie mogła odczytać; staropolska pisownia i blaknący atrament.
Do najbliższego miasteczka dotarła okazją. Znalazła antykwariat. Właściciel, przysadzisty facet o przenikliwym spojrzeniu, z początku patrzył znużony.
Srebro, próba 84. Dwa tysiące złotych najwyżej. Pogryzione, dekiel wytarty…
Ale proszę spojrzeć na to wyjęła monetę i dokument.
Antykwariusz aż pobladł. Potem spojrzał z uznaniem.
Skąd pani to ma?
Ze spadku po ciotce.
Kobieto! zdjął okulary. To polski dukat próbny, krótkoseryjny egzemplarz. Są na świecie tylko pojedyncze sztuki. A dokument to wykup własnoręcznie podpisany przez dygnitarza. Nie kupię tego od pani, nie mam pieniędzy. Pani musi wystawić to w Warszawie, na aukcji. To majątek!
Opieka lekarska dla Janka przyszła w ciągu miesiąca. Najlepszy specjalista, najlepsza klinika. Nina siedziała przy łóżeczku i patrzyła, jak rumieńce wracają na policzki jej syna. Pieniędzy wystarczyło z nawiązką na nowy dom, na wykształcenie dla całej piątki.
Kiedy wróciła do Zalesia, pierwsze kroki skierowała na cmentarz. Szukała długo po zarośniętych ścieżkach. Znalazła: stary, przechylony krzyż, napisu prawie już nie było Ś.P. Prokop. 18881960.
Nina położyła na mogile chryzantemy i głęboko się ukłoniła.
Dziękuję, dziadku Prokopie.
Wybudowała nowy dom. Duży, jasny, z centralnym ogrzewaniem i wszelkimi wygodami. We wsi szanowali młodą wdowę zaradna, pracowita, dzieci schludnie ubrane.
Halina Pietrzyk zjawiła się po pół roku. Przyjechała taksówką, wysiadła z miną wielką, z ciastem w rękach. Obejrzała dwupiętrowy dom i zadbany ogród.
No hej, córciu! wyciągnęła ramiona, jakby nigdy nic. Słyszałam, iż ci się powiodło? Ludzie mówią, iż znalazłaś skarb? I dobrze! Mówiłam, iż wszytko wyjdzie na dobre. A ja trochę niedomagam, emeryturę mam niską może pomogłabyś matce? Pokoi masz sporo.
Nina wyszła przed ganek. Za jej plecami stali starsi, patrząc spod byka na babcię.
Dzień dobry, mamo powiedziała spokojnie.
No to co stoisz? Zapraszasz czy nie? Halina już stawiała stopę na schodki.
Nie.
Jak to nie? uśmiech matki zgasła.
Tu nie ma dla ciebie miejsca. Ty już wybrałaś kiedyś wyrzuciłaś nas na bruk.
Ty… ty niewdzięczna, do sądu pójdę! Jestem twoją matką! twarz Haliny poczerwieniała.
Idź Nina zwróciła się do drzwi. A teraz odjedź. Jasio ma drzemkę.
Zamknęła ciężkie drzwi. Zamek zatrzasnął się pewnie.
Z tamtej strony jeszcze długo słychać było krzyki o niewdzięczności i pięciu ogonach, ale Nina już ich nie słuchała. Poszła do kuchni, gdzie pachniało sernikiem, a stary zegar na ścianie wybijał spokojne, nowe życie.
