Komu ty będziesz potrzebna z pięcioma ogonami? matka wyrzuciła mnie, wdowę w wieku 32 lat, z domu, choćby nie wiedząc, iż w starym domu czeka na mnie spadek i tajemniczy, nocny gość
Na cmentarzu było mokro. Glina przyklejała się do moich tanich butów wielkimi bryłami. Stałam i patrzyłam, jak grabarze zasypują trumnę. Moje życie właśnie zostawało pogrzebane. Marcin odszedł nagle, miał zaledwie trzydzieści pięć lat. Po prostu upadł w pracy i już się nie podniósł.
Obok mnie stała mama, Halina Piotrowa, przestępując z nogi na nogę. Owinięta szczelnie w swoją, już lekko przetartą, norkową futrzaną kurtkę, z niesmakiem spoglądała na wnuki przyczajone do mojego czarnego płaszcza.
No już, popłakaliście, wystarczy powiedziała głośno mama, kiedy na grobie pojawił się pagórek. Jedziemy, Nadia. Nie ma co stać i marznąć. Pogadać musimy.
W naszym ciasnym M-2 na obrzeżach Kielc, kupionym na kredyt, mama od razu przeszła do kuchni i usiadła jak szefowa u szczytu stołu.
No dobrze zaczęła, choćby nie zdejmując czapki. Mieszkanie i tak weźmie bank. Nie masz z czego spłacać rat. Marcina już nie ma, a ty ciągle na urlopie wychowawczym.
Pójdę do pracy odpowiedziałam cicho, kołysząc w ramionach rocznego Michała.
Gdzie? Jako sprzątaczka? prychnęła mama. Masz piątkę dzieci! Pięć przyczep! Kogo interesuje taka baba? Tych starszych, Kasię i Pawła, oddałabym do domu dziecka. Tymczasowo, oczywiście. A maluchami… może opieka się zajmie.
Nie szepnęłam.
Co? nie zrozumiała mama.
Z mojego domu! podniosłam głowę. Moje oczy były suche i stalowe. Dzieci nie oddam. Sama zdechnę z głodu, ale je wychowam.
Aleś ty głupia wstała mama, poprawiając futro. Trzeba było myśleć, zanim to wszystko narobiłaś. Teraz masz siedź na swoich problemach. Po pieniądze do mnie nie przychodź.
Miesiąc później rzeczywiście dostałam pismo z banku. Dali mi dwa tygodnie na wyprowadzkę. Biegałam po znajomych, szukałam kąta, ale z piątką dzieci nikt mnie nie chciał.
I wtedy przyszedł list. Ze wsi Zalesie pod Sandomierzem. Notariusz informował, iż odziedziczyłam dom po ciotce, którą widziałam jeden raz w życiu. Dom stary, ale mój pomyślałam. Nie miałam wyboru.
Zalesie przywitało nas lodowatym wiatrem. Dom stał na końcu wsi, tuż przy lesie. Belki sczerniałe, ganek przekrzywiony, okna patrzyły na świat mętnym wzrokiem.
Mamusiu, tu zimno zapłakała pięcioletnia Ola.
Już, córeczko, zaraz napalimy starałam się nie pokazać drżenia w głosie.
Pierwsza noc była koszmarem. Piec dymił, dzieci kasłały, a z każdej szpary wiało mrozem. Nakryłam dzieci wszystkim, co się dało kurtkami, kocami, choćby starymi dywanami. Sama nie zmrużyłam oka. Siedziałam przy łóżeczku i słuchałam oddechu Janka.
Środkowy syn, siedmioletni Jaś, był poważnie chory. Potrzebował specjalistycznej operacji. Mówiono mi, iż refundację dostaniemy najwcześniej za rok, ale lekarz w wojewódzkim powiedział wprost: Może nie przeżyć. Stan się pogarsza, obciążenie coraz większe. Lepiej jechać prywatnie, do Warszawy. Kosztowała tyle, co dwie takie kawalerki, jak ta, którą nam zabrali.
Rano weszłam na strych zatykać dziury. W starych szpargałach, wśród gazet sprzed kilkudziesięciu lat i porwanych płaszczy, znalazłam puszkę po herbacie. W środku, zawinięte w tłustą szmatkę, było coś ciężkiego.
Zegarek. Kieszonkowy, masywny, na łańcuszku. Przetarłam palcem wieczko srebro. Przebijał tam podwójny orzeł i napis: Za wiarę i wierność.
Ładny, ale ile wart? westchnęłam.
Zegarek milczał. Wskazówki zatrzymały się na za pięć dwunasta.
Schowałam znalezisko do szafy. Teraz to i tak nie czas na antyki. Jedzenia zostało na trzy dni, drewno się kończyło, a Jaś coraz bardziej słabł. Ledwo się podnosił, momentalnie tracił siły.
Wieczorem zaczęła się śnieżyca. Mróz odciął nasz dom od świata. Położyłam dzieci i sama siadłam pod oknem. Ciężko mi było na duszy. Co ja zrobiłam? Przywiozłam dzieci na wymarcie?
Ktoś cicho zapukał do drzwi.
Drgnęłam. Może mi się zdawało?
Stukanie się powtórzyło. Mocne, miarowe.
Chwyciłam pogrzebacz i podeszłam do drzwi.
Kto tam?
Panienko, wpuść, zamieć szaleje głos zza drzwi był dziwny, chrapliwy, ale spokojny.
Nie wiem czemu, odsunęłam zasuwę. Na progu stał starszy pan. Niewysoki, w dziwacznym płaszczu do kostek, przepasanym sznurem. Broda siwa, bujna, a oczy młode, jasne.
Proszę wejść ustąpiłam.
Wszedł do środka, a na nim nie było śniegu, wręcz przeciwnie czuć od niego było ciepło.
Przeszedł do pokoiku, gdzie spały dzieci, spojrzał na Jasia. Chłopiec sapał przez sen.
Choruje chłopiec? spytał gość.
To ciężka choroba ledwo wydukałam. Potrzebna pomoc. Nie mam pieniędzy.
Pieniądz to kurz. Czas to złoto. Znalazłaś mój zegarek?
Zamarłam.
Zegarek? Pański?
Tak, pan mi darował, kiedy uratowałem go z Wisły. Dawno to było Dbałem o niego. Wiedziałem, iż się przyda.
Dziadku, to ja go sprzedam! rzuciłam się. Może za lekarstwa chociaż starczy. Przecież srebro.
Uśmiechnął się pod brodą.
Nie śpiesz się z byle jaką sprzedażą. Jest tam coś więcej. Zrób tak: znajdź cienką igłę, przy zawieszce naciśnij delikatnie. Jest podwójne dno.
Wstał.
Żegnaj, nadziejo. Ładne masz imię. Nie trać go.
Zostań na herbatę! Jak się pan nazywa? chwyciłam za czajnik.
Proszek mnie nazywali.
Odwróciłam się z kubkiem w ręku, ale pokoik był pusty. Drzwi zamknięte, wszystko spokojne. Dzieci spały. W powietrzu unosił się zapach kadzidła i świeżego chleba.
Nie zmrużyłam oka do rana. Gdy zrobiło się jasno, sięgnęłam po zegarek. Znalazłam cienką igłę. Ręce mi drżały. Wywęszyłam maleńki otwór przy zawieszce, nacisnęłam.
Klik.
Tylna ścianka, która wydawała się być monolitem, odskoczyła. W głębi leżał złożony kartelus i złota moneta. Prawdziwa, ciężka. Nie taka jak w lombardach.
Rozwinęłam kartkę: Tym potwierdzam, iż okaziciel ma prawo reszty prawie nie dało się już odczytać, stare rosyjskie litery i znaki.
Do Sandomierza pojechałam stopem. Znalazłam antykwariat. Właściciel, gruby facet z bystrym spojrzeniem, na początku prychnął.
No srebro, próba 800. Pięć tysięcy złotych najwyżej, zniszczone.
Ale proszę popatrzeć na to położyłam monetę i papier.
Antykwariusz wyciągnął lupę. Jego brwi powędrowały do góry, zrobił się blady.
Skąd to pani ma?
Po rodzinie zostało.
Kobieto zdjął okulary. To sobieski dukat, próbny wybój. Jest ich na świecie kilka sztuk. A kartka to świadectwo z podpisem samego księcia. Nie mam takiej sumy. Musi pani do Warszawy, na aukcję. To majątek.
Pomoc dla Jasia przyszła po miesiącu. Najlepszy specjalista, najlepsza klinika. Siedziałam przy łóżku i patrzyłam, jak znowu różowieją policzki mojego syna. Pieniędzy starczyło z nawiązką. I na nowy dom, i na naukę dla całej piątki.
Wracając do Zalesia, poszłam od razu na cmentarz. Szukałam długo, odgarniając zeschłą trawę. W końcu znalazłam przekrzywiony krzyż, tabliczka prawie zdarta przez deszcz: Ś. p. Proszek. 18881960.
Położyłam kwiaty na grobie i głęboko się ukłoniłam.
Dziękuję, dziadku Proszku.
Zbudowałam nowy dom. Duży, jasny, z gazem i wszystkimi wygodami. Ludzie ze wsi mnie szanowali wdowa, ciężko pracuje, dzieci zadbane.
Mama pojawiła się po pół roku. Przyjechała taksówką, ważna, z tortem w ręku. Rozejrzała się po nowym, piętrowym domu, po zadbanym podwórku.
No witaj, córeczko! matka rozłożyła ramiona, jakby nigdy mnie nie odrzuciła. Słyszałam, iż ci się powiodło, ludzie mówią, iż znalazłaś skarb? No i dobrze, ja zawsze mówiłam, iż będzie lepiej! A ja chora, emerytura niska, może pomożesz mamie? Pokoi przecież u ciebie dużo.
Wyszłam na ganek. Za mną stanęła Kasia z Pawłem, przyglądając się babci nieufnie.
Dzień dobry, mamo powiedziałam spokojnie.
No co stoisz? Wpuść mnie! już wdrapywała się na schodek.
Nie.
Jak to nie? uśmiech zniknął jej z twarzy.
Tutaj dla ciebie miejsca nie ma. Wybrałaś, kiedy nas wyrzuciłaś.
Ty Ja na ciebie do sądu podam! Jestem twoją matką! Masz obowiązek! zrobiła się czerwona.
Podawaj odwróciłam się do drzwi. A na razie wyjedź. Jaś ma porę drzemki.
Zamknęłam ciężkie, dębowe drzwi na klucz.
Jeszcze przez chwilę słyszałam jej krzyki o pięciu ogonach i niewdzięczności ale już mnie nie obchodziły. Poszłam do kuchni, gdzie pachniało drożdżówkami, a stary zegar na ścianie miarowo odmierzał czas nowego, szczęśliwego życia.
