Nie oddam jego mieszkania

Po co przyjechałaś?

Walentina stała w progu, nie ustępując. Opierała dłonie o framugę, jakby broniła wejścia nie tylko do pokoju, ale i do całego swojego życia.

Dobry wieczór, pani Walentino.

Zapytałam, po co tu jesteś.

Marzena nie odpowiedziała od razu. Spojrzała na wycieraczkę tę samą, którą kiedyś kupiła w przejściu podziemnym, niebieską z białą lamówką. przez cały czas leżała przed drzwiami, wytarta, ale jej nie wyrzucono.

Mogę wejść?

Cisza przeciągnęła się długo. Walentina nie drgnęła. W końcu odsunęła się, nic nie mówiąc i poszła do kuchni. To można było uznać za zaproszenie.

Marzena weszła, zamknęła za sobą drzwi. W przedpokoju zapach był znajomy, ale inny niż kiedyś. Dawniej czuć było dym papierosa od kurtki Gienia, wiszącej zawsze na lewym haku. Teraz wisiała tam tylko flanelowa szata i stara, dziergana czapka.

W kuchni Walentina już stukała czajnikiem, choć raczej nie zamierzała częstować herbatą. Po prostu musiała czymś zająć ręce.

Widziałam światło w oknie powiedziała Marzena. Przechodziłam obok.

O dziesiątej wieczorem?

Autobus się opóźnił. Czekałam na przystanku.

Walentina odstawiła czajnik i odwróciła się. Spojrzała na Marzenę tak, jak patrzy się na kogoś, komu dawno się nie ufa, ale z kim jeszcze nie zerwało się ostatecznie wszystkich więzi.

Rozbieraj się, skoro już weszłaś.

Marzena powiesiła płaszcz na owym lewym haku, pod czapką. Po chwili jednak przeniosła go na prawy.

Siedziały naprzeciwko siebie przy kuchennym stole. Walentina nalała herbaty, choć nie zaproponowała. Podsunęła Marzenie kubek, nie pytając, czy ma ochotę. Cukier przesunęła też automatycznie, nie patrząc na gościa. Wszystko to robiło się odruchowo, bo gość przy stole to przecież gość ciało wiedziało co robić, choćby jeżeli głowa się jeszcze buntowała.

Jak się trzymasz? zapytała Marzena.

Jak zwykle. Walentina objęła kubek obiema dłońmi. W porządku.

Marzena zerknęła na jej dłonie. Jak u większości w jej wieku z widocznymi stawami, poplamione od lat. Ale teraz trzymały kubek za mocno, jak na kogoś, kto mówi, iż jest w porządku.

Przyszłam porozmawiać odezwała się.

O czym?

O różnych rzeczach.

O papierach?

Marzena zawahała się.

Nie tylko.

Walentina upiła łyk herbaty i odstawiła kubek z cichym stukiem. Może to nic nie znaczyło, a może bardzo wiele.

O papierach mów z notariuszem. Już mówiłam, co myślę.

Wiem.

To po co powtarzasz.

Nie był to pytanie i Marzena nie odpowiedziała. Spróbowała herbaty za gorąca. Odstawiła.

Za oknem padał deszcz, drobny, zawieszony w powietrzu. Latarnia kiwała się na słupie, a jej cień przesuwał się po parapecie.

Marzena znała tę kuchnię na pamięć. Wiedziała, iż w lewym szufladzie są sznurki i stare baterie, których Gieniu nigdy nie wyrzucał bo jeszcze trochę działają. Pod zlewem stoi wiadro, tylko kiedy cieknie rura a cieknie każdej jesieni. Za lodówką szczelina, gdzie kiedyś wpadła moneta, i całe popołudnie próbowali ją wydobyć linijką, śmiejąc się wszyscy i Gieniu, i Leszek, i ona.

Leszek. Minęły trzy miesiące.

Przywiozłam powidła z mirabelek powiedziała w końcu. Postawiłam przy drzwiach, może nie zauważyłaś.

Walentina spojrzała w stronę przedpokoju.

Widziałam.

Lubiłaś z mirabelek.

Lubiłam. Zamyśliła się. przez cały czas lubię.

Było w tym przejęzyczeniu coś bardzo prawdziwego. Jakby sama nie była pewna, w jakim czasie żyje.

Marzena zrozumiała. Jej też zdarzało się zacząć mówić o Leszku w czasie teraźniejszym i nagle milknąć ta pauza bolała mocniej niż wszystko.

Słyszałam, iż miałaś jechać do Tamary, do Olsztyna odezwała się.

Miałam. Jeszcze nie pojechałam.

Czemu zwlekasz?

Sama nie wiem Walentina wzruszyła ramionami. Sprawy.

Marzena patrzyła na nią. Obie wiedziały, iż żadnych spraw nie ma. Było mieszkanie, którego nie chciała zostawić pustego. Strach wyjechać i wrócić do pustki. Może też strach, iż Tamara zacznie jej współczuć, a ona tego nie znosi.

Pani Walentino powiedziała Marzena łagodnie, poważnie. Nie przyjechałam przez papiery. Naprawdę.

Naprawdę? powtórzyła Walentina, nie wiadomo, czy uwierzyła czy tylko powtórzyła słowo.

Wiem, iż się na mnie gniewasz.

Nie gniewam się.

Dobrze.

Po prostu nie rozumiem. Teraz w głosie Walentiny zabrzmiała autentyczna, bezbronna nuta. Pół roku minęło. Ty już poszłaś dalej. Ja zostałam.

Marzena nie próbowała tłumaczyć, iż to nie tak. Po prostu milczała.

Widziałam cię kontynuowała Walentina i sąsiadka też widziała, mówiła mi. W sierpniu, w kawiarni na Puławskiej byłaś z jakimś mężczyzną.

To kolega z pracy. Wspólny projekt.

Kolega

Tak.

Walentina podeszła do okna. Patrzyła na deszcz, latarnię.

Leszek cię kochał, bardzo. Może bardziej niż ci się wydawało.

Wiedziałam.

Nie jestem pewna.

Marzena ścisnęła kubek. W środku poczuła pęknięcie, jak cień na parapecie. Milczała, zanim powie coś niepotrzebnego.

Nie mówię, iż jesteś zła Walentina przez cały czas patrzyła przez okno. Jesteś młoda, masz czterdzieści dwa lata, całe życie przed tobą. Ja mam sześćdziesiąt osiem i miałam syna. Jednego.

Wiem…

Teraz już go nie ma. I ty przychodzisz z powidłami.

Zabrzmiało to okrutnie, a jednak Marzena poczuła wdzięczność za tę szczerość.

Nie potrafię inaczej powiedziała cicho. Bez słów to jeszcze trudniejsze. Przynajmniej przyszłam z czymś, bo z pustymi rękami wydawało się jeszcze gorzej.

Walentina spojrzała na nią uważnie.

Płakałaś przed wejściem?

Trochę.

Na klatce schodowej?

Tak.

Coś w twarzy Walentiny jakby się przekrzywiło, minimalnie. Usiadła z powrotem.

Głupie jesteśmy obie, co? powiedziała w końcu.

Pierwszy raz tego wieczoru bez cieni i ironii.

Zapadła cisza. Deszcz lał już mocniej, wyraźniej.

Opowiedz mi o testamencie podjęła Marzena. O co najbardziej ci chodzi. Nie przez prawnika sama powiedz.

Walentina była wyraźnie zaskoczona. Jakby nie spodziewała się, iż ktokolwiek ją o to zapyta.

Chodzi o mieszkanie odpowiedziała. To, które kupiliśmy Leszkowi z ojcem. Osiem lat odkładaliśmy z Mieczysławem. Był jeszcze młody, chcieliśmy, by miał swoje miejsce. Mieszkał tu i ty mieszkałaś. Nie mam pretensji. Ale to było jego, a teraz według papierów…

Przypada mnie.

Przecież nie byliście małżeństwem.

Byliśmy razem sześć lat.

Wiem. Ale czuję, iż Leszek chciał, żebym miała z tym coś wspólnego. Nie chciałby, żebym była odcięta.

Sam napisał testament, pani Walentino.

Wiem. Może dobrze zrobił, może nie. Długo byłam zła. Teraz nie jestem zła. Po prostu nie rozumiem.

Czego nie rozumiesz?

Czemu to mieszkanie zostawiasz. Słyszałam, iż mówiłaś córce Lidki, iż moooże się wyprowadzisz. Po co trzymasz?

Tak mówiłam w lipcu, kiedy było mi bardzo źle. Nie wiem jeszcze, co zrobię.

jeżeli je sprzedasz zaczęła Walentina.

Nie zamierzam sprzedawać.

Ale gdyby uparła się Walentina powiesz mi pierwszej? Nie komuś obcemu?

Tego Marzena już nie musiała się domyślać. Najważniejsze nie były metry ani pieniądze. Chodziło o to, by nie stać się dla siebie zupełnie obcą. Być ciągle częścią czyjeś pamięci.

Powiem ci pierwszej, przysięgam.

Walentina skinęła głową, nalała sobie herbaty.

Jadłaś dzisiaj coś? zapytała.

Rano.

Zjem sobie, bo ugotowałam zupę, makaronową. Chcesz?

Chętnie.

Podczas gdy Walentina podgrzewała zupę, Marzena patrzyła na jej plecy i myślała, jak mogłyby wyglądać inne wersje ich znajomości. Może byłyby sobie bliższe, jeździłyby razem na działkę, spędzały święta. A może zawsze była między nimi ta ostrożność, bo były różne, choć nie do końca obce.

Zupa była zwyczajna: marchewka, cebula, makaron, trochę natki. Taka dla siebie, nie dla gości.

Dobra pochwaliła Marzena.

Nie przesadzaj.

Walentina jadła w milczeniu. Potem, patrząc w talerz, odezwała się nagle:

Wiesz, on cię szukał w szpitalu. Wiedziałaś?

Marzena zastygła.

Co?

Wyjechałaś kiedyś w kwietniu na konferencję. On wtedy poszedł na badania, codziennie pytał, kiedy wrócisz. Mówiłam nie wiem, a on: powinna była być dziś. Może jutro. Może pojutrze.

Marzena odłożyła łyżkę.

Wróciłam, jak tylko się dowiedziałam.

Wiem. Walentina w końcu spojrzała na nią. Nie mówię tego, żeby robić wyrzuty. Po prostu, żebyś wiedziała. Żeby ktoś jeszcze wiedział.

To było szczere. Marzenie zaschło w gardle, choć przed chwilą jadła zupę. Sięgnęła po kubek, herbata już zimna.

Nigdy nie mówił, iż się boi powiedziała. Myślałam, iż jest spokojny, iż lepiej mu, gdy nie panikuję.

Nie lubił, gdy mu współczuto.

Właśnie. Dlatego myślałam, iż dobrze robię.

Być może. Teraz i tak nikt nie wie.

To nikt nie wie zawisło między nimi na dłużej.

Razem zmywały naczynia. Te same ruchy, co zawsze. Było w tym coś tak zwyczajnego, jakby tym jednym gestem obie przyznawały, iż życie musi toczyć się dalej.

Później usiadły przy stole; Walentina przyniosła ciastka te najzwyklejsze, lekko pokruszone, z osiedlowego sklepu Społem.

Lidka mówi, żebym zapisała się na jakieś zajęcia mruknęła Walentina. Emerytki w Domu Kultury w czwartki malują akwarelą.

A spróbujesz?

Sama nie wiem. Trochę głupio.

Czemu?

W moim wieku…

W twoim wieku to się dopiero zaczyna, żyję, poważnie.

Walentina spojrzała ironicznie.

Trochę jak opiekunka społeczna gadasz.

A ty jakbyś miała sto lat.

Mam sześćdziesiąt osiem.

To nie tak dużo.

Walentina wzięła ciastko i pogryzła.

Całe życie miałam robotę Mieciu, potem Leszek, praca, miały być wnuki, nie wyszło. Nie potrafię inaczej. Malować to dla mnie za trudno.

Może pora się nauczyć.

Łatwo mówić.

Nie, wcale nie.

Też masz trudno? zdziwiła się Walentina.

Tak. Mam pracę, przyjaciółki, wszystko. A w domu… nie wiem, co ze sobą zrobić. Czekam, iż wejdzie i powie coś głupiego. Tak jak zawsze. I wszystko wróci na miejsce.

Cisza.

Potrafił palnąć głupstwo przyznała Walentina.

Potrafił.

Przychodził i mówił: Mamo, w dzieciństwie myślałem, iż gżegżółka to mała gżegżółka. Co to w ogóle za słowo?

O mnie mówił, iż słoń po mongolsku to zaan i śmiał się, iż brzmi jak zarozumialec.

Walentina zachichotała krótko, jakby nie wierzyła, iż teraz się uśmiecha.

Skąd on to wszystko brał…

Dużo czytał.

Od piątego roku życia. Z książką siedział przy stole, nie można go było wyciągnąć na dwór.

Mówił, iż na działce, kiedy miał osiem lat, siedział ze Sto lat samotności, a reszta dzieci grała w piłkę.

Pamiętam tamtą działkę. Walentina patrzyła w bok, nie na Marzenę, jakby wspominała nie miejsce, ale czas. Mieciu ciągle kopał ogród, Leszek czytał. Nie wiedziałam, co z nim będzie. Potem się pogodziłam.

A co czytał wtedy?

Opowieści o kapitanach, o morzu. Morza na żywo długo nie widział. Jak pojechaliśmy nad Bałtyk, długo wpatrywał się w fale. Mieciu pytał: No i jak, podoba ci się? A Leszek odpowiadał: Na żywo jest mniejsze niż w książce.

Marzena uśmiechnęła się. Leszek opowiadał jej inną wersję, ale sens był podobny.

Często wspominał twojego Miecia rzekła Marzena. Tęsknił za nim.

Mieczysław Romanowski zmarł sześć lat temu, jeszcze zanim Marzena poznała Leszka. Nie zdołali się spotkać.

Tęsknił potwierdziła Walentina cicho.

A ty?

Codziennie. Mówiła to bez goryczy, z melancholią już oswojoną. Przyzwyczaiłam się, ale tęsknię. To się nie wyklucza.

Pewnie, iż nie.

Znowu cisza.

Opowiesz mi coś o Leszku, jak był mały? Mało o tym wiem. On nie lubił mówić o dzieciństwie.

Walentina spojrzała na nią z wahaniem.

Po co ci?

Chcę wiedzieć, zanim nie będzie już miał kto opowiedzieć.

Zabrzmiało to dość szorstko, Marzena to poczuła, ale nie cofnęła słów.

Walentina wstała, wyszła z kuchni. Marzena słyszała jak przesuwa coś w szafie. Wróciła z kartonem z górnej półki.

To jego rzeczy. Porządkowałam we wrześniu. Część oddałam, część została.

Otworzyła wieko. Zeszyty, kilka małych figurek, rysunki. Marzena wzięła jeden zeszyt, otworzyła. Dziecięce pismo, staranne i krzywe zarazem: Leszek Romanowski, 2 klasa.

Ojej… szepnęła.

Właśnie mruknęła Walentina. Za każdym razem tak samo…

Przeglądały wspólnie. Walentina opowiadała, Marzena słuchała. O tym, jak Leszek uczył się stać na głowie i tydzień chodził z guzem. Jak przyniósł do domu kota, ojcu się nie spodobał, potem polubił, po dwóch latach kot odszedł i Leszek uznał, iż ma prawo żyć samodzielnie. Jak w czwartej klasie zadeklarował, iż zostanie informatykiem, bo można pracować w kapciach.

I pracował w kapciach uśmiechnęła się Marzena.

Słowa dotrzymał.

Dochodziła północ, gdy Marzena zerknęła na zegarek.

Muszę jechać. Ostatni autobus niedługo.

Zostań rzuciła nagle Walentina, jakby sama się zdziwiła. Rozłożę ci wersalkę.

Nie wypada…

Komu nie wypada?

Marzena spojrzała na nią. Walentina patrzyła w bok, jakby propozycja wyskoczyła jej niechcący.

Dobrze. Dziękuję.

Gdy Walentina szykowała pościel, Marzena zmywała kubki. Patrzyła w ciemne okno na kuchnię odbitą światłem. Trzy miesiące temu nigdy by tego wieczoru nie przewidziała: tej zupy, tych zeszytów, tego zostań.

Pomyślała, iż relacje po stracie kogoś nie rozwiązują się przez testament. Czasem wystarczy zwyczajnie przyjść z powidłami czy bez posiedzieć razem i pozwolić, by samo się wszystko ułożyło.

Nie wiedziała, czy się ułoży. Ale dziś coś się zmieniło.

Pokój był ten sam, w którym czasem nocowała z Leszkiem u Walentiny. Ta sama wersalka, trochę zapadnięta z jednej strony, pled w kratę, który Walentina określała brązowy, choć był raczej ceglasty. Marzena położyła się, spojrzała w sufit.

Na półce książki, głównie Mieczysława, stare, wyblakłe. Nad Niemnem niekompletny tom, Ziemia obiecana, coś o historii Polski. Ale wśród nich była jedna cienka, wyraźnie do kogoś innego. Marzena podniosła ją, przeczytała tytuł: Listy znikąd, autor obcy. Otworzyła. Na stronie tytułowej dedykacja, charakterystycznym pismem Leszka, ledwo czytelnym: Mamo, na urodziny. Czytaj powoli. Kocham.

Zamknęła książkę.

Odstawiła na półkę.

Długo patrzyła na nią z łóżka.

Za ścianą słychać było kroki Walentiny, skrzypienie starej podłogi, szum wody odkręcanej na chwilę. Życie, które toczyło się dalej.

Rano Walentina gotowała owsiankę. Marzena usiadła przy stole, Walentina postawiła przed nią miskę bez pytania. Do tego szklanka soku niespodzianka. Za oknem szare październikowe niebo i mokry asfalt.

O której masz do pracy? zapytała Walentina.

Na dziesiątą. Zdążę.

Metrem?

Tak.

Trzeci przystanek, pamiętam.

Pamiętasz? zdziwiła się Marzena.

Leszek mówił.

Marzena jadła owsiankę, słoną, nie słodką, z masłem taką, jaką jadła w dzieciństwie. Smak powrócił nieoczekiwanie.

Chcę coś ci pokazać oznajmiła Walentina. Przyniosła kopertę. Znalazłam przy porządkach. Jego, z wojskowych praktyk. Nie służył, ale w technikum mieli szkolenie i stamtąd pisał listy. Chcę, żebyś wiedziała, jaki potrafił być.

Wyjęła zgięty w czworo list, pochyłe pismo. Marzena czytała powoli, tak jak mówił tytuł książki: czytaj powoli.

Leszek pisał o mglistym poranku przed barakiem, o samotnym topoli, iż wszystko dookoła się zmienia, a topola trwa; o tym, jak bardzo brakuje mu mamy i domowego spokoju.

To był inny Leszek niż ten, którego znała Marzena.

Mogę przepisać albo zrobić zdjęcie? Tylko dla siebie.

Walentina zamyśliła się.

Weź. Tak po prostu. Nie potrzebuję już.

Ale to twoje…

Marzena. Po raz pierwszy tego dnia zwróciła się do niej po imieniu. Zabierz sobie.

Marzena włożyła list z powrotem do koperty, schowała do torby. Chciała coś powiedzieć, ale nie znalazła słów.

Razem zmywały śniadaniowe naczynia. Te same ruchy, ale w innym już poczuciu.

Jedź do Tamary powiedziała Marzena. Mieszkanie nie ucieknie, a ona czeka pewnie.

Dzwoniła w zeszłym tygodniu. Mówi, iż ją zaniedbuję.

No to jedź.

Zobaczymy.

Pani Walentino…

Zobaczymy, mówię.

Marzena odwiesiła ręcznik na haczyk.

Mogę czasem przyjeżdżać? Nie często, czasem.

Walentina długo ściskała ręcznik, patrzyła w zlew.

Przyjeżdżaj. Ugotuję zupę.

Z makaronem?

Z makaronem czy z kaszą?

Makaron wystarczy.

Więc umowa stoi.

Marzena się ubrała. Walentina odprowadziła ją do drzwi. W przedpokoju Marzena założyła płaszcz, wzięła torebkę, odwróciła się.

Dziękuję za noc.

No już. Idź, bo do pracy się spóźnisz.

Już łapała za klamkę, gdy się zatrzymała.

Ta książka, co Leszek ci podarował… Czytałaś?

Zaczęłam. Pauza. Wolno mi idzie.

On napisał czytaj powoli.

Wiem. Czyli wiedział, jaka jestem.

Marzena skinęła głową. Otworzyła drzwi.

Do widzenia.

Do widzenia odpowiedziała Walentina.

Drzwi zamknęły się za nią. Przez chwilę Marzena słyszała jeszcze stuk zamka. Nie od razu, z opóźnieniem, jakby Walentina stała pod drugiej stronie i czuwała.

Na klatce schodowej pachniało wilgocią i farbą; żarówka na drugim piętrze migała, ale nie gasła. Marzena schodziła powoli.

Na ulicy ten sam październik: ludzie spieszyli do pracy, gdzieś zatrąbiło auto, po chodniku chodziły zaaferowane gołębie. Wszystko zwyczajne, codzienne i jednocześnie niezwykłe po tym, co się wydarzyło w nocy.

Marzena szła w stronę metra i myślała: pojednanie nie przychodzi nagle, nie jest decyzją w jednej chwili. Może to właśnie to: wspólna zupa, przeglądanie zeszytów, noc na starej wersalce, ręcznik w dłoni, list w kopercie na dnie torby.

Nie wiedziała, co będzie dalej. Jak będą żyły ona i Walentina, pośród nowej relacji bez nazwy. Ani teściowa, ani synowa, ani obce, ani przyjaciółki. Coś niesprecyzowanego, co trzyma się na wspólnej pamięci i tym, iż obie kochały tego samego człowieka każda inaczej. I to wystarczy, żeby nie być sobie obcymi.

W torbie spoczywała koperta z listem. Nie zajrzy do niego do wieczora, postanowiła. Po południu, przy ciepłym świetle lampki, w domu.

Zjechała do metra, drzwi wagonu się zamknęły. Jechała.

Dwie stacje przed swoją sięgnęła po telefon i napisała Walentinie: Dojechałam bez problemów. Dziękuję za owsiankę.

Odpowiedź przyszła po dwudziestu minutach. Akurat była w pracy i rozbierała się w szatni, myśląc o zebraniu.

Proszę bardzo. Powidła włożyłam do kredensu.

Przeczytała, schowała telefon, zdjęła płaszcz.

Na korytarzu ktoś się głośno śmiał. Przez okno w biurze widać było skrawek nieba, jasnoszary, niemal biały. Może do wieczora się przejaśni, a może i nie październik nieprzewidywalny.

Poszła na zebranie.

W piątek wieczorem, trzy dni później, zadzwoniła Walentina. Marzena właśnie podgrzewała kolację i dopiero za trzecim razem odebrała.

Jadę do Tamary usłyszała bez przywitania. W sobotę rano.

Dobrze powiedziała Marzena.

Na dziesięć dni.

Dobrze.

Chwila wahania.

Nie przeszkadzam?

Nie. Cieszę się.

No to dobrze.

Pozdrów Tamarę.

Przekażę. Pauza. Marzena.

Tak?

W tym pokoju, gdzie spałaś, na półce jest ta książka. Weź ją, gdy znowu przyjedziesz. Była Leszka jego niech zostanie tam, gdzie go ktoś jeszcze będzie pamiętał.

Marzena stała przy kuchni, z łyżką w ręce, zupa się już gotowała.

Dobrze. Wezmę.

No to tyle. Idę się pakować.

Szerokiej drogi.

Dziękuję.

Zamilkły na sekundę, tą dobrą milczącą, gdzie nie trzeba na siłę wypełniać ciszy.

Do widzenia powiedziała Walentina.

Do widzenia.

Marzena zmniejszyła ogień pod garnkiem. Oparła się o parapet, patrząc na ciemność, żółte kręgi latarni.

Gdzieś w Olsztynie Tamara czekała, pewnie szykując już kolację. Na półce w pokoju stała książka z dedykacją czytaj powoli, kocham. W czyimś kredensie leżał słoiczek powideł z mirabelek.

To wszystko, co zostaje. Nie decyzje urzędów, nie metry, nie papiery. Tylko to: powidła w cudzej szafce, list w kopercie, fraza wypowiedziana nie w porę, a jednak konieczna.

Marzena zamieszała zupę i uśmiechnęła się do własnych myśli, wiedząc, iż czasem to, co najważniejsze, nie przychodzi łatwo, ale rodzi się z odrobiny dobrej woli, herbaty w zwykłej kuchni i odwagi, by próbować drugi raz.